Xung đột từ 28/2 đẩy Hormuz – tuyến vận chuyển 20 triệu thùng/ngày – vào nguy cơ gián đoạn, làm gia tăng rủi ro chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày – đang đối mặt rủi ro gián đoạn sau các đòn tấn công quân sự từ ngày 28/2. Diễn biến này đẩy chuỗi cung ứng năng lượng và phân bón toàn cầu vào trạng thái bất định, trong bối cảnh phương án thay thế còn hạn chế.

Tuyến hàng hải trọng yếu thành điểm nóng

Ngày 28/2, Israel và Mỹ tiến hành loạt tấn công tên lửa nhằm vào Iran, kéo theo các đòn đáp trả. Sau đó, nhiều tàu chiến Iran được cho là bị đánh chìm tại Vịnh Oman; hai tàu khác, được nhận định là tàu chở dầu, trúng tên lửa gần khu vực Hormuz, dù chưa xác định nguồn tấn công.

Tehran nhanh chóng phát thông báo đóng cửa Hormuz đối với tàu thuyền trong khu vực. Dù việc phong tỏa hoàn toàn tuyến hàng hải rộng khoảng hai dặm này bằng biện pháp quân sự được đánh giá là thách thức lớn, đặc biệt khi Mỹ duy trì hiện diện hải quân đáng kể, mức độ đe dọa gia tăng đã tác động trực tiếp đến dòng lưu chuyển hàng hóa.

Hapag-Lloyd và CMA CGM tạm dừng hành trình qua Hormuz, yêu cầu tàu tìm nơi trú ẩn an toàn. Dữ liệu theo dõi cho thấy lưu lượng tàu giảm, nhiều tàu chờ vào hoặc rời Vịnh Ba Tư, hoặc chuyển hướng khỏi khu vực.

Trung tâm UKMTO cảnh báo nguy cơ “nhận diện nhầm hoặc tính toán sai lầm” khi tàu thương mại hoạt động gần các đơn vị quân sự. Tại Dubai, mảnh vỡ tên lửa gây cháy tại cảng Jebel Ali, buộc cảng này tạm dừng khai thác trong khi nhiều cảng khác vẫn duy trì hoạt động.

20% dầu toàn cầu đi qua một “nút thắt”

Hormuz đảm nhiệm vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày, tương đương 1/5 nguồn cung toàn cầu. Ngoài dầu và LNG, khoảng 1/3 thương mại phân bón thế giới phụ thuộc vào tuyến này – yếu tố then chốt đối với chuỗi cung ứng nông nghiệp.

Các thị trường chính gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Ấn Độ, quốc gia nhập khẩu khoảng một nửa dầu thô qua Hormuz, đã kích hoạt kế hoạch dự phòng để bảo đảm an ninh năng lượng.

Saudi Arabia và UAE sở hữu một số đường ống cho phép bỏ qua Hormuz với công suất dự phòng khoảng 2,6 triệu thùng/ngày – chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ so với lưu lượng thông thường.

Ngay cả các quốc gia không nhập khẩu trực tiếp từ Vịnh Ba Tư vẫn chịu tác động do dầu và khí được giao dịch trên thị trường toàn cầu. Giá dầu được dự báo có thể lên tới 100 USD/thùng khi thị trường mở cửa đầu tuần. OPEC đồng ý tăng nhẹ sản lượng để ổn định thị trường, song dư địa điều tiết bị hạn chế khi một số thành viên chịu ảnh hưởng từ các cuộc tấn công.

Rủi ro cấu trúc đối với logistics toàn cầu

Một tuyên bố phong tỏa chính thức không phải điều kiện tiên quyết để dòng lưu thông bị đình trệ. Trong môi trường đe dọa cao, tàu thương mại có xu hướng chủ động tránh khu vực, làm tăng chi phí bảo hiểm, kéo dài thời gian chờ và gia tăng rủi ro vận hành.

Biện pháp rải thủy lôi – nếu xảy ra – có thể ngăn lưu thông, nhưng được đánh giá là khó thực hiện do hiện diện quân sự Mỹ dày đặc. Tuy nhiên, chỉ cần một tàu chở dầu bị đánh chìm với hệ quả môi trường nghiêm trọng, tuyến hàng hải có thể phải ngừng hoạt động trong thời gian dài.

Trong quá khứ, việc Iran đóng cửa Hormuz được xem là khó xảy ra do nguy cơ phản ứng toàn cầu và thiệt hại kinh tế nội tại. Tuy nhiên, khi mục tiêu thay đổi chế độ được Mỹ và Israel tuyên bố, cán cân chi phí – lợi ích có thể được xem xét lại.

Từ một tuyến vận chuyển chiến lược, Hormuz đang trở thành điểm nghẽn có khả năng chuyển rủi ro địa chính trị thành cú sốc logistics mang tính hệ thống.