Từ 200.000–450.000 TEU mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư khi giá dầu tăng 8–9%, làm gia tăng rủi ro thiếu công suất và áp lực phụ phí vận tải.

Xung đột lan rộng tại Trung Đông khiến từ 200.000 đến 450.000 TEU mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư, trong khi giá dầu tăng 8–9%, tạo cú sốc kép lên công suất và chi phí vận tải biển.

Công suất container bị “đóng băng” đột ngột

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang trực tiếp làm tê liệt một phần năng lực vận tải container toàn cầu. Phần lớn hãng tàu đã tạm dừng nhận booking vào Vịnh Ba Tư; một số chỉ ngừng container lạnh (reefer), trong khi nhiều hãng dừng toàn bộ đơn hàng vào khu vực.

Theo UKMTO, một tàu tại cảng Bahrain bị hai vật thể phóng trúng gây hỏa hoạn. Con tàu được cho là tàu chở sản phẩm dầu treo cờ Mỹ mang tên Stena Imperative.

Hoạt động cảng trong khu vực bị ảnh hưởng ở các mức độ khác nhau. Cảng Jebel Ali đã khôi phục hoàn toàn hoạt động sau một vụ cháy nhỏ do mảnh vỡ rơi xuống.

Dữ liệu thời gian thực từ VesselFinder cho thấy ít nhất 67 tàu container đang mắc kẹt trực tiếp bên trong Vịnh Ba Tư. Trong số này, 17 tàu có kích cỡ trên 4.000 TEU với tổng sức chở 156.000 TEU, cùng khoảng 50 tàu nhỏ hơn, nâng tổng công suất bị “đóng băng” tức thời lên khoảng 200.000 TEU.

Tuy nhiên, nếu tính cả các tàu đang neo đậu tại các cảng nội vùng như Jebel Ali hoặc Hamad nhưng không thể rời bến do rủi ro an ninh, ước tính từ Lloyd’s List và Linerlytica cho thấy con số có thể lên tới 170 tàu, tương đương 450.000 TEU.

Cú sốc cung trên quy mô toàn cầu

Lượng công suất bị kẹt này tương đương năng lực của hãng vận tải container lớn thứ 10 đến 13 thế giới. Tính theo tỷ trọng, số công suất không khả dụng chiếm từ 0,6% đến 1,4% tổng công suất container toàn cầu.

Đáng chú ý, dữ liệu tháng 1 từ Alphaliner cho thấy tỷ lệ đội tàu nhàn rỗi toàn cầu cũng chỉ ở mức 0,6%. Việc toàn bộ “lớp đệm” công suất này bị xóa bỏ trong vài ngày tạo ra một cú sốc cung đáng kể, làm gia tăng áp lực tăng giá cước trên các tuyến vận tải.

Xung đột vượt ra ngoài Vịnh Ba Tư

Rủi ro an ninh không chỉ giới hạn trong Vịnh. Cảng Duqm (Oman), nằm ngoài Vịnh và hướng ra biển Ả Rập, đã bị tấn công bằng drone.

Tại Địa Trung Hải, một tên lửa đánh trúng căn cứ không quân Anh tại Cyprus; hai drone khác bị bắn hạ. Hy Lạp điều động lực lượng hải quân và không quân tới Cyprus để hỗ trợ phòng thủ. Diễn biến này làm gia tăng rủi ro đối với an toàn hàng hải ở phía Đông Địa Trung Hải và khả năng áp dụng phụ phí chiến tranh.

Song song đó, Israel bắt đầu tấn công Hezbollah tại Lebanon, cho thấy phạm vi xung đột tiếp tục mở rộng.

Tác động kép: thiếu công suất và tăng chi phí nhiên liệu

Giá dầu đã tăng 8–9%, làm gia tăng nguy cơ tăng giá nhiên liệu tàu biển (bunker) và phụ phí nhiên liệu. Khoảng 20–30% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu đi qua Eo biển Hormuz, khiến mọi gián đoạn tại đây đều có khả năng lan tỏa sang thị trường năng lượng và vận tải.

Về chuỗi cung ứng, nếu tình trạng kéo dài hơn vài ngày, nguy cơ ùn tắc tại các cảng trung chuyển container ở châu Á trở nên hiện hữu. Kịch bản này tương tự giai đoạn đầu khủng hoảng Biển Đỏ, khi hàng hóa không đến đúng lịch và dồn ứ tại các trung tâm trung chuyển.

Sự kết hợp giữa đội tàu mắc kẹt và việc tạm dừng booking đang tạo thiếu hụt công suất cục bộ. Nếu kéo dài, áp lực tăng giá cước giao ngay trên các tuyến khác khó tránh khỏi.

Các phụ phí khẩn cấp cũng không chỉ phản ánh chi phí phát sinh. Giá cước vận tải vẫn phụ thuộc vào cung – cầu thị trường; tương tự giai đoạn đầu khủng hoảng Biển Đỏ, mức phụ phí sẽ chịu tác động bởi diễn biến cung cầu hơn là thuần túy tính toán chi phí.

Từ một gián đoạn khu vực, Vịnh Ba Tư đang trở thành điểm phát sinh cú sốc cung có khả năng lan rộng trên toàn thị trường container toàn cầu.