Ningbo-Zhoushan port. Ảnh: CS Port

Trong 11 tháng đầu năm 2025, thặng dư thương mại của Trung Quốc đã vượt ngưỡng 1 nghìn tỷ USD – mức cao kỷ lục, phản ánh bước chuyển sâu sắc trong dòng chảy container toàn cầu, dù kim ngạch thương mại với Mỹ giảm gần 29%.

Theo số liệu từ hải quan Trung Quốc, bức tranh thương mại năm 2025 thể hiện hai xu hướng trái chiều nhưng gắn kết chặt chẽ: sự sụp giảm của tuyến xuyên Thái Bình Dương tới Mỹ, và sự bùng nổ của xuất khẩu sang các thị trường mới nổi và đối tác phi truyền thống.

Dòng chảy hàng hóa xoay trục khỏi Mỹ

Các chuyến hàng Trung Quốc – Mỹ tiếp tục suy giảm có hệ thống trong năm 2025, chịu tác động từ chính sách bảo hộ thương mại dưới thời Trump, xu hướng sản xuất gần thị trường tiêu thụ (near-shoring), điều chỉnh tồn kho, và chiến lược đa dạng hóa nguồn nhập khẩu của các doanh nghiệp Mỹ.

Tuy nhiên, khoảng trống này nhanh chóng được lấp đầy nhờ đà tăng mạnh ở các tuyến Mỹ Latinh, Trung Đông, châu Phi và Nam Á. Các hãng vận tải hoạt động trên các tuyến này đều ghi nhận tăng trưởng sản lượng hai con số, buộc phải nâng cấp dịch vụ, bổ sung chuyến tàu phụ (extra-loaders) và điều chuyển tàu lớn hơn để đáp ứng nhu cầu.

“Bản đồ thương mại” được viết lại

Theo nền tảng theo dõi container Vizion (Mỹ), xu hướng tái phân bổ xuất khẩu của Trung Quốc trong năm 2025 được mô tả như một “bước ngoặt địa lý đáng chú ý”.

Đơn hàng sang Mỹ giảm 8–12% so với 2024.

Đơn hàng sang châu Âu tăng 10–15%.

Đơn hàng sang châu Phi tăng mạnh 20–25%.

Đơn hàng nội khối ASEAN tăng 6–8%.

Vizion nhận định, các tuyến đến châu Âu, châu Phi và thị trường mới nổi như Ấn Độ, Philippines, Đông Phi đang trở thành trụ cột mới cho xuất khẩu Trung Quốc.

Chuyên gia vận tải Lars Jensen bình luận: “Thặng dư thương mại kỷ lục cho thấy Trung Quốc đã linh hoạt xoay chuyển sang các thị trường khác trong bối cảnh chiến tranh thương mại với Mỹ. Điều này phản ánh rõ nét qua sự gia tăng sản lượng container ở các tuyến phi Mỹ trong năm 2025.”

Các hãng tàu thích ứng nhanh

Ông Peter Sand, chuyên gia trưởng của nền tảng cước vận chuyển Xeneta, nhận định: “Trung Quốc đang thể hiện sức mạnh thương mại rõ rệt hơn bao giờ hết. Đây là kết quả của quá trình kéo dài cả thập kỷ nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ – một thị trường tiêu thụ đã đạt đỉnh.”

Theo Sand, các hãng tàu đã nhanh chóng tái cơ cấu tuyến và công suất, phản ánh mức độ linh hoạt hiếm có trong chuỗi cung ứng container toàn cầu: “Hiện nay, việc nắm bắt luồng dịch chuyển của mạng lưới container toàn cầu đã trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.”

Toàn cầu hóa không chấm dứt, mà tái định hình

Nhà kinh tế trưởng Neil Shearing của Capital Economics cho rằng, “toàn cầu hóa chưa kết thúc, mà đang được tái cấu trúc lại”. Ông dự báo, những thay đổi này sẽ tập trung ở các ngành chiến lược như điện thoại, pin, chip, dược phẩm và thiết bị lưỡng dụng.

Đáng chú ý, việc dịch chuyển sản xuất ra khỏi Trung Quốc không đồng nghĩa với giảm nhu cầu vận chuyển, bởi các nhà máy có thể chuyển sang quốc gia chi phí thấp khác, dẫn tới tuyến vận tải dài hơn và nhu cầu container tăng thêm.

Kết nối lại mạng lưới container toàn cầu

Thặng dư thương mại kỷ lục của Trung Quốc không phản ánh sự suy yếu, mà cho thấy sự tái kết nối sâu rộng của mạng lưới container toàn cầu. Hàng hóa Trung Quốc đang đi xa hơn, theo những tuyến đường mới, đến với nhóm khách hàng đa dạng hơn – dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy bản đồ vận tải biển toàn cầu đang được vẽ lại trong năm 2025.