1. Tuyến Bắc Cực trở thành “con bài” mới của thương mại Trung – Âu

Ngày 13/10, tàu container Istanbul Bridge cập cảng Felixstowe (Anh), hoàn tất hành trình từ cảng Ningbo–Zhoushan (Trung Quốc) chỉ trong 21 ngày. Dù bị trì hoãn hai ngày do thời tiết xấu ngoài khơi Na Uy, chuyến đi này vẫn được Trung Quốc tuyên bố là “hành trình nhanh nhất” kết nối châu Á và châu Âu qua tuyến Bắc Cực.

Con tàu thuộc sở hữu của công ty Trung Quốc Sea Legend, đăng ký tại Liberia, chở khoảng 4.000 TEU hàng hóa – gồm pin lưu trữ năng lượng, quần áo, và các thiết bị điện tử – với tổng trị giá 197 triệu USD.

Các quan chức Trung Quốc không giấu được niềm tự hào, coi đây là mốc đánh dấu tính khả thi thương mại của tuyến hàng hải Bắc Cực, đồng thời là biểu tượng cho sự “đa dạng hóa chiến lược” trong chuỗi cung ứng quốc tế.

2. Nhanh hơn cả đường sắt và Kênh đào Suez

Hành trình của Istanbul Bridge bắt đầu từ cảng Ningbo–Zhoushan ngày 22/9 và kết thúc tối 13/10 tại Anh.

So sánh với các tuyến khác, kết quả rất đáng chú ý:

Tuyến vận tải Thời gian trung bình Ghi chú

Tuyến Bắc Cực (mới) ~21 ngày Nhanh nhất

Đường sắt Trung – Âu (China-Europe Railway Express) 25 ngày Phụ thuộc hạ tầng nội địa

Tuyến Suez 40 ngày Tuyến truyền thống

Vòng qua Mũi Hảo Vọng 50 ngày Dài và tốn nhiên liệu

Tuyến Bắc Cực vì thế được xem là “đường cao tốc lạnh” mới của thương mại Á – Âu, rút ngắn tới gần một nửa thời gian so với kênh Suez. Dù hiện tại tuyến này chỉ khả thi vào thời điểm trong năm có ít băng nhất, Trung Quốc và Nga đang đầu tư mạnh để biến tuyến này thành lựa chọn quanh năm trước năm 2030.

3. Kinh tế, địa chính trị và chuỗi cung ứng

Việc Trung Quốc đẩy mạnh thử nghiệm tuyến Bắc Cực không chỉ là câu chuyện về thời gian vận chuyển.

Theo các chuyên gia logistics quốc tế, đây là bước đi mang tính địa chiến lược rõ rệt:

Thứ nhất, nó giảm phụ thuộc vào tuyến Suez – vốn chịu rủi ro tắc nghẽn, khủng bố hoặc bất ổn tại Trung Đông.

Thứ hai, nó mở rộng ảnh hưởng kinh tế – hàng hải của Trung Quốc sang khu vực Bắc Cực, nơi Nga đang giữ vai trò chủ chốt.

Thứ ba, nó khẳng định năng lực thương mại của Trung Quốc với châu Âu giữa bối cảnh căng thẳng thương mại toàn cầu.

Giới chức Trung Quốc nhấn mạnh rằng thương mại với châu Âu “không bị gián đoạn” và đang tăng trưởng ổn định, bất chấp áp lực từ Mỹ. Cảng Ningbo–Zhoushan báo cáo kim ngạch thương mại với EU trong 9 tháng đầu năm đạt hơn 46 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ, chiếm 18% tổng kim ngạch xuất khẩu.

4. Tuyến lạnh, bài toán nóng

Không phải ai cũng chia sẻ sự hứng khởi này.

Các tổ chức môi trường quốc tế cảnh báo rằng mở rộng vận tải qua Bắc Cực tiềm ẩn rủi ro sinh thái lớn: tai nạn tràn dầu, va chạm băng trôi và phát thải khí nhà kính tại khu vực vốn cực kỳ nhạy cảm.

Đáng chú ý, Istanbul Bridge không có lớp vỏ bọc băng và đã hoàn thành hành trình mà không cần tàu phá băng hộ tống – minh chứng cho sự tan chảy đáng lo ngại của băng Bắc Cực.

Trong khi đó, Nga lại coi đây là cơ hội vàng. Chính phủ Nga đặt mục tiêu đạt 200 triệu tấn hàng hóa/năm qua tuyến Bắc Cực vào năm 2030, xem đây là trụ cột chiến lược trong nền kinh tế hậu dầu khí.

5. Bắc Cực – “con đường tơ lụa lạnh”

Hai năm gần đây, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc như NewNew Shipping Co. đã khai thác tuyến này thường xuyên, kết nối các cảng như Shanghai – Arkhangelsk – Murmansk – châu Âu.

Với biến đổi khí hậu làm băng tan nhanh, giới chuyên gia dự báo sẽ có thêm 20–30 chuyến thương mại qua Bắc Cực trong mùa hè 2026, so với chỉ 3–5 chuyến mỗi năm hiện nay.

Tuy nhiên, các hãng vận tải quốc tế vẫn tỏ ra thận trọng: chi phí bảo hiểm cao, cơ sở hạ tầng hạn chế và rủi ro môi trường khiến tuyến này chưa thể thay thế Suez trong ngắn hạn.

Thay vào đó, tuyến Bắc Cực được nhìn nhận như “đường dự phòng chiến lược” cho Trung Quốc và Nga trong giai đoạn tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Kết luận: Một kỷ lục mở ra kỷ nguyên mới của vận tải Á – Âu

Chuyến đi kỷ lục của Istanbul Bridge không chỉ là thành tựu kỹ thuật, mà còn là tuyên bố chiến lược của Trung Quốc: họ sẵn sàng mở những lối đi mới, cả trong băng tuyết lẫn trên bàn cờ thương mại quốc tế.

Tuyến Bắc Cực – dù còn gây tranh cãi – đang từng bước trở thành “con đường tơ lụa lạnh” của thế kỷ 21, nối liền những trung tâm kinh tế lớn nhất thế giới trong thời gian ngắn chưa từng có.