Panama ghi nhận phí ưu tiên 4 triệu USD, 6.288 lượt tàu nửa đầu FY2026, giữa tháng 4 có 102 tàu đặt chỗ, phản ánh tắc nghẽn do xung đột Iran.

Xung đột Iran đang tạo hiệu ứng dây chuyền lên chuỗi cung ứng toàn cầu, khiến kênh đào Panama chứng kiến mức phí ưu tiên quá cảnh tăng đột biến, trong bối cảnh lưu lượng tàu và tình trạng ùn tắc cùng leo thang.

Một tàu LPG đã chấp nhận chi tới 4 triệu USD để giành suất qua kênh sớm, phản ánh áp lực cấp bách về lịch trình và chi phí trong giai đoạn gián đoạn thương mại. Theo cơ quan quản lý kênh đào, đây không phải mức phí tiêu chuẩn mà là kết quả của cơ chế đấu giá – nơi giá được quyết định bởi nhu cầu khẩn cấp, ưu tiên thương mại, giá cước vận tải, nhiên liệu và trạng thái cung cầu toàn cầu.

Cơ chế đấu giá được thiết kế nhằm phân bổ các “transit slot” cho những tàu cần xác nhận lịch trình gấp, trong khi phần lớn tàu vẫn vận hành theo hệ thống đặt chỗ trước. Tuy nhiên, biến động gần đây cho thấy áp lực thị trường đã đẩy chi phí vượt xa mức thông thường. Trước đó, vào đầu tháng 3 – thời điểm xung đột Iran mới bùng phát – phí ưu tiên vẫn dưới 1 triệu USD.

Nguyên nhân chính đến từ sự gián đoạn dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz, buộc các quốc gia châu Á chuyển hướng sang nguồn cung từ Mỹ. Điều này làm gia tăng nhu cầu vận chuyển LPG, dầu và hóa chất qua kênh đào Panama, biến tuyến này thành lựa chọn thay thế chiến lược trong ngắn hạn.

Thực tế vận hành cho thấy xu hướng này đang rõ nét. Tàu Gas Virgo treo cờ Singapore, vận chuyển LPG từ Texas, đã quá cảnh trong tuần, minh họa cho sự gia tăng xuất khẩu năng lượng từ Mỹ sang châu Á. Trong bối cảnh LPG là nguồn năng lượng thiết yếu cho cả dân dụng và công nghiệp, nhu cầu vận chuyển tăng mạnh khi nguồn cung bị gián đoạn.

Áp lực tăng tải đã kéo theo tình trạng tắc nghẽn. Thời gian chờ trung bình hiện khoảng 3,5 ngày, với hàng đợi đạt mức cao nhất kể từ giai đoạn hạn hán 2023–2024. Tuy nhiên, cơ quan quản lý lưu ý rằng số liệu có thể bị “phóng đại” do bao gồm cả những tàu đến sớm trước lịch đặt. Tính đến giữa tháng 4, có 102 tàu đã đặt chỗ và 25 tàu đang chờ phân bổ suất qua kênh.

Dù vậy, lưu lượng khai thác vẫn duy trì tăng trưởng. Trong nửa đầu năm tài chính 2026, kênh đào ghi nhận 6.288 lượt tàu, tăng 3,7% so với cùng kỳ. Lưu lượng trung bình đạt 34 tàu/ngày trong tháng 1 và 37 tàu/ngày trong tháng 3, với một số ngày cao điểm vượt 40 lượt.

Diễn biến này cho thấy kênh đào Panama đang chịu tác động trực tiếp từ biến động địa chính trị, đặc biệt trong chuỗi cung ứng năng lượng. Dù hệ thống vẫn vận hành ổn định, chi phí logistics ngắn hạn đang bị đẩy lên do áp lực cung – cầu và sự dịch chuyển tuyến vận tải toàn cầu.

Nguồn: LogisticsNews 247