Ảnh: Mark Schiefelbein/AP

Trong phiên tranh luận kéo dài hơn 2 tiếng rưỡi vào ngày thứ Tư, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ dường như bày tỏ sự hoài nghi đối với chính sách thuế quan toàn cầu của Tổng thống Donald Trump, khi một số thẩm phán chủ chốt cho rằng ông đã vượt quá thẩm quyền của mình.

Ba thành viên trong phe bảo thủ của tòa đã chất vấn việc Trump sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để thu hàng chục tỷ USD thuế quan mỗi tháng. Chánh án John Roberts nhận định rằng thuế quan là “một hình thức đánh thuế người dân Mỹ, và quyền lực đó vốn thuộc về Quốc hội.” Thẩm phán Neil Gorsuch cũng cho thấy có thể sẽ bỏ phiếu chống lại Tổng thống, trong khi Amy Coney Barrett, một thẩm phán khác do Trump bổ nhiệm, đặt ra nhiều câu hỏi sắc bén cho cả hai bên.

Nếu Tòa án ra phán quyết bất lợi cho Trump, quyết định này có thể buộc chính phủ phải hoàn trả hơn 100 tỷ USD tiền thuế, giảm gánh nặng cho các nhà nhập khẩu Mỹ và hạn chế công cụ thương mại mạnh mà ông đã sử dụng với các đối tác toàn cầu. Đây có thể sẽ là động thái phản kháng đáng kể nhất của Tòa án Tối cao đối với nỗ lực mở rộng quyền lực hành pháp của Trump so với các đời tổng thống trước.

Ba thẩm phán tự do gồm Elena Kagan, Sonia Sotomayor và Ketanji Brown Jackson cũng bày tỏ nghi ngờ về tính hợp pháp của các biện pháp thuế quan này. Với tiến độ xét xử nhanh chóng, phán quyết có thể được đưa ra ngay trước cuối năm nay.

Phiên điều trần diễn ra trong bầu không khí khá thoải mái, với nhiều tiếng cười vang lên giữa phần tranh luận. Tại một thời điểm, Kagan hài hước nhắc Roberts khi ông nhầm lẫn giữa bà và Sotomayor: “Không, đó là Justice Sotomayor. Bà ấy vừa hỏi xong,” Kagan nói vui.

Vụ việc xoay quanh biện pháp thuế “Ngày Giải phóng” (Liberation Day) mà Trump công bố ngày 2/4, áp dụng mức thuế 10–50% đối với hầu hết hàng nhập khẩu của Mỹ tùy theo xuất xứ. Ông cho rằng các khoản thuế này cần thiết để giải quyết thâm hụt thương mại kéo dài. Ngoài ra, vụ kiện còn bao gồm các thuế quan mà Trump áp đặt lên Canada, Mexico và Trung Quốc với lý do chống nạn buôn lậu fentanyl.

Theo chính quyền Trump, các biện pháp này được ủy quyền theo IEEPA năm 1977, cho phép tổng thống hành động trong các tình huống khẩn cấp về an ninh quốc gia, đối ngoại và kinh tế. Tuy nhiên, đạo luật không đề cập cụ thể đến quyền áp thuế.

Gorsuch tỏ ra lo ngại rằng cách diễn giải của chính quyền có thể khiến Quốc hội “từ bỏ hoàn toàn trách nhiệm điều chỉnh thương mại nước ngoài – thậm chí cả việc tuyên chiến – cho tổng thống.”

Ông cũng đặt giả thuyết rằng liệu một tổng thống có thể áp thuế 50% đối với ô tô chạy xăng nhằm chống biến đổi khí hậu hay không, và Tổng luật sư D. John Sauer trả lời rằng “có thể.”

Barrett đặt câu hỏi liệu cụm từ “điều chỉnh việc nhập khẩu” trong luật có đủ để cho phép tổng thống áp thuế hay không. Tuy nhiên, bà cùng Brett Kavanaugh cũng lưu ý rằng đạo luật cho phép tổng thống ngừng hoàn toàn thương mại với một quốc gia, nên việc cấm một phần bằng thuế quan “có vẻ không bất thường.”

Barrett cũng đặt vấn đề về hậu quả nếu các khoản thuế bị hủy bỏ: “Việc hoàn tiền có thể rất hỗn loạn,” bà nói. Luật sư của các doanh nghiệp, Neal Katyal, thừa nhận sự phức tạp nhưng nhấn mạnh rằng Tòa án từng phán quyết “thiệt hại kinh tế nghiêm trọng không phải là lý do để duy trì hành vi trái luật.”

Phía chính quyền bảo vệ rằng Trump “đã xác định thâm hụt thương mại gia tăng đang đẩy Mỹ đến bờ vực thảm họa kinh tế và an ninh quốc gia.”

Tòa án đang xem xét ba vụ kiện riêng biệt – hai do các doanh nghiệp nhỏ khởi kiện và một do 12 tổng chưởng lý bang thuộc đảng Dân chủ nộp đơn. Cả ba tòa cấp dưới trước đó đều tuyên bố các biện pháp thuế quan này là bất hợp pháp.

Chánh án Roberts cho rằng vụ việc có thể bị chi phối bởi học thuyết “các vấn đề lớn” (major questions doctrine) – nguyên tắc pháp lý từng được tòa sử dụng để ngăn chặn nhiều chương trình chính sách của Tổng thống Joe Biden. Theo đó, các cơ quan hành pháp cần có sự ủy quyền rõ ràng của Quốc hội cho những quyết định có ảnh hưởng kinh tế hoặc chính trị sâu rộng.

Ông nhận định: “Cách lý giải này đang được dùng để trao cho tổng thống quyền áp thuế đối với bất kỳ sản phẩm nào, từ bất kỳ quốc gia nào, với mức và thời hạn tùy ý. Đó rõ ràng là một quyền lực lớn.”

Phiên điều trần thu hút đông đảo sự chú ý tại Washington. Có mặt trong phòng xét xử là Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer. Một số nghị sĩ cũng tham dự, gồm Thượng nghị sĩ Dân chủ Amy Klobuchar và Ed Markey, cùng Hạ nghị sĩ Cộng hòa Jason Smith. Danh hài John Mulaney cũng xuất hiện trong phiên.

Theo các quan chức chính quyền, nếu Trump thua kiện, phần lớn thuế quan vẫn có thể được tái áp dụng bằng những công cụ pháp lý khác, phức tạp hơn. Các thuế quan với thép, nhôm và ô tô – được ban hành theo đạo luật khác – sẽ không bị ảnh hưởng.

_____________________________________________________

Biên tập: Cofast News Editorial Team (theo Bloomberg)

#CofastNetwork #CofastNews

#Tariffs #USPolitics #Trade #Economy #Policy